//
you're reading...
Αναλύσεις

Ηλιοτρόπια: 4 χρόνια μετά

433644888

Ένας από τους πίνακες με ηλιοτρόπια του Van Gogh

Στη διαδρομή προς τον προορισμό που υποτίθεται για κάποιο καιρό θα ξεκουραστώ, το βλέμμα μου έπεσε ξανά πάνω σε ένα χωράφι από ηλιοτρόπια, μετά από τέσσερα χρόνια. Φυσικά από τότε πολλά έχουν αλλάξει, αλλά τα λουλούδια ευτυχώς δεν αλλάζουν. Τα ηλιοτρόπια δεν ονομάζονται έτσι μόνο γιατί το κίτρινο στεφάνι των πετάλων τους μοιάζει με τις παιδικές ζωγραφιές του ήλιου. Αντιθέτως ο τρόπος τους είναι κυριολεκτικά αυτός του ηλίου. Από το ξημέρωμα ως τη δύση τα ηλιοτρόπια ακολουθούν τη πορεία του ηλίου στρέφοντας το λουλούδι τους, σαν ένα πλήθος που συγχρονίζει τη κίνηση των κεφαλιών του, όλα προς το ίδιο υπερθέαμα. Και το υπερθέαμα τούτο δεν είναι η λάμψη καθαυτή αλλά η ηθική του διάσταση. Ο ήλιος είναι το μόνο γνωστό αντικείμενο το οποίο δίνει απλόχερα χωρίς να ζητά γιαυτό και θεοποιήθηκε από πολύ νωρίς. Ο ήλιος χαρίζεται, προσφέρει ζωή μα και θάνατο. Ήταν ανήκουστο όχι μόνο στους ανθρώπους, μα και στον ιστό της ζωής γενικά, κάτι να δίνεται χωρίς να λαμβάνει κανένα αντάλλαγμα. Οι θεοί εξελίχθηκαν μαζί με τις ελπίδες, τη γλύκα και την πίκρα των ανθρώπων, έγιναν πιο πολύπλοκοι και φυσικά πιο μοχθηροί. Μα αν η θρησκεία διαφύλαξε ψήγματα μιας ελπίδας για κάτι καλό, ήταν γιατί ξεκίνησε από τούτη εδώ τη φυσική ιεροτελεστία. Ποτέ δεν κατάφεραν να απεμπολήσουν εντελώς την προϊστορία του ήλιου. Όλοι οι θεοί θέλουν να είναι φωτεινοί.

Το ατέλειωτο πλήθος των ηλιοτρόπιων που κουνάει το κεφάλι του αργά ακολουθώντας το υπερθέαμα, είναι ένα πλήθος που ευγνωμονεί. Είναι ένα πλήθος που έχει αφιερωθεί σε μια αιώνια λατρεία, σε μια αιώνια ιεροτελεστία. Αυτή η ιεροτελεστία έχει τις εκφάνσεις της, την ημέρα το πλήθος εκστασιάζεται κοιτώντας ψηλά και λαμβάνοντας αυτό που ποθεί, ενώ λίγο πριν τη νύχτα το λιβάδι έχει μια θρηνητική όψη, αποχαιρετά το μοναδικό αντικείμενο που μπορεί απλά αιώνια να δωρίζει. Τα ηλιοτρόπια, αλλά και τα φυτά εν γένει υπενθυμίσουν ότι η αδιαμφισβήτητη σκληρότητα της ζωής έχει σαν βάση της τη γλυκύτητα του απροϋπόθετου δώρου. Γιαυτό και πάντα οι ουτοπικές φαντασιώσεις αγαπούν τα φυτά, και τον φυτικό διάκοσμο, γιατί τα φυτά επιμένουν σε αυτή την αρχαία πίστη του ότι κάτι μπορεί να δοθεί χωρίς να ζητείται.

Οι άνθρωποι αγαπούν πολύ να είναι κηπουροί ή να έχουν δικά τους φυτά γιατί κατέχουν προσωρινά μια θέση, σχεδόν εφάμιλλη του ήλιου, γίνονται τροφοί, δωρητές χωρίς να τους έχει ζητηθεί. Η κηπουρική αναδείχτηκε σε κατεξοχήν χόμπυ των μεσοαστών και των αστών την ίδια εποχή που ανέβαινε η τάξη τους κοινωνικά. Όσο πιο ανταλλακτική και ιδιοτελής γινόταν η κοινωνία, τόσο περισσότερο αυτοί που είχαν πετύχει σε αυτή τη θηριώδη διαδικασία αφιέρωναν κάποιο από το χρόνο τους στα φυτά. Αηδιασμένοι από την ατέλειωτη ιδιοτέλεια στην οποία βυθίζονταν, μέσα στα φυτώρια και τους κήπους-τους οποίους εξαγόραζαν με τα ίδια χρήματα που κέρδιζαν από την οικονομία- αφιερώνονταν σε κάτι που δεν προϋπέθετε ανταλλαγή, εμφανίζονταν σαν θεοί στα φυτά τα οποία φρόντιζαν, για να θυμίσουν στους εαυτούς του ότι ήταν ικανοί και για κάτι άλλο πέρα από τις μπίζνες της αγοράς. Και όμως αυτή τους η ανάγκη τους πρόδιδε σύντομα σε μια αδικαιολόγητη ματαιοδοξία και μια ελάφρυνση τύψεων. Γρήγορα οι αστοί πίστεψαν ότι είναι όντως θεοί ικανοί για την ίδια πράξη σαν αυτή του ήλιου, και αντικατέστησαν τους κήπους με τα φιλανθρωπικά ιδρύματα. Επιτέλους εκεί είχαν φυτά που μπορούσαν να τους πουν ευχαριστώ, και συνεπώς, να ανταλλάξουν με ευγνωμοσύνη τη φροντίδα που τους είχε δοθεί. Το ατελείωτο δώρο πλέον είχε μετατραπεί στην αγοραία του εκδοχή: την δωρεά.

Πρέπει φυσικά να απαλλαχτούμε από την κατάρα των κηπουρών και της αγάπης τους. Σε ένα από τα αγαπημένα μου διηγήματα, υπάρχει η Ογκιστίν. Ένα απόγευμα και ενώ έχει ήδη βραδιάσει η Ογκιστίν στέκει κοντά στη βιτρίνα του οικογενειακού μαγαζιού και το φως πέφτει στο πρόσωπο της με έναν ανεπανάληπτο τρόπο. Όσο σωστή είναι η δήλωση ότι το πρόσωπο της φωτίζεται, άλλο τόσο σωστό είναι να πούμε ότι το φως εκεί προσωποποιείται. Η σκηνή περιγράφεται τόσο υπέροχα γιατί σε εκείνη τη στιγμή το πρόσωπο σε σχέση με το φως είχε την ίδια απροϋπόθετη αλληλεπίδραση που έχει ο ήλιος με το λουλούδι. Ο ήλιος αιχμαλωτίζεται από τα φύλλα και μετατρέπεται σε λουλούδι, ο ήλιος ανθοποιείται, ανάλογα το φως του καντηλιού συλλαμβάνεται από τις γωνίες του κρανίου της Ογκιστίν και μετατρέπονται αμφότερα σε πρόσωπο. Ο ζωγράφος που κοιτά από τη βιτρίνα του μαγαζιού σαστισμένος το θέαμα, βρίσκεται στο ίδιο σοκ με εμένα. Το ατελείωτο, άναρχο τοπίο της φύσης, ξαφνικά διακόπτεται από το ευλαβικό λιβάδι με ηλιοτρόπια που παρακολουθεί τον ήλιο με τα κεφάλια του, έτσι και η βιτρίνα του μαγαζιού μέσα στο άναρχο τοπίο του παλιού εμπορικού Παρισιού δηλώνει μια συνεργασία άνευ όρων και αιτημάτων, άνευ ανταλλαγής. Η Ογκιστίν συνεργάζεται με το φως του καντηλιού με έναν τρόπο που δεν το απαίτησε, το καντήλι της δίνεται, και από κοινού ακριβώς λόγω του αβίαστου τρόπου της συνύπαρξης τους γίνονται αντικείμενα θαυμασμού, τέτοια είναι η αγάπη. Ο ζωγράφος θαύμαζε τούτη την ανεπανάληπτη αγάπη, και ήθελε να δηλώσει την αλήθεια της. Αυτή ήταν μια ξεχωριστή, αβίαστη αγάπη με μια αλήθεια διαφορετική από αυτή του κηπουρού. Η απροϋπόθετη αγάπη σαγηνεύει γιατί θυμίζει αυτή την συνεργία των φυτών, διεγείρει όνειρα ενός καλύτερου κόσμου λιγότερο βάναυσου, πιο αργού και ίσως πιο ήρεμου.

Αυτό που αγαπιέται έτσι είναι άξιο θαυμασμού, και αυτός ο θαυμασμός είναι πιο βαθύς από τη χαρά. Το αν σπάνια πλέον θαυμάζουμε με τέτοιο τρόπο είναι γιατί τούτες οι στιγμές που τα πράγματα αφιερώνονται το ένα στο άλλο είναι εξίσου σπάνιες. Στις καλοκαιρινές νύχτες, οι άνθρωποι αρέσκονται να διαβάζουν ωραία κείμενα γιατί αυτά με έναν ύπουλο και φτηνό τρόπο κολακεύουν το πάθος τους για ευτυχία. Τα όμορφα κείμενα μας κάνουν να πιστέψουμε ότι στιγμές τέτοιας αβίαστης αγάπης είναι ακόμα εύκολες, ενώ άμα το κείμενο έχει θλιβερό τέλος, μας χαρίζει την πολυτέλεια να πούμε πως “είναι απλά ένα κείμενο”. Ζητάμε πολλά από τα κείμενα, όπως ζητάμε και πολλά απ’ τους ανθρώπους. Όσο περισσότερο ζητάμε, τόσο λιγότερα δίνονται, τόσες περισσότερες προϋποθέσεις υπεισέρχονται. Όσο μιλάμε για το ότι θέλουμε να βελτιώσουμε τον κόσμο μας, μιλάμε πολύ για νέους τρόπους παραγωγής, καλύτερη κυκλοφορία, καλύτερη τεχνολογία κοκ, αλλά ξεχνούμε ότι ένας καλύτερος κόσμος πρώτα και κύρια σημαίνει καλύτερους ανθρώπους. Οι σχέσεις μας πρέπει να έχουν μέσα τους τούτη την απαλότητα με την οποία το φως αγγίζει την Ογκιστίν, και η ζωή από αντικείμενο διαχείρισης να γίνει πηγή θαυμασμού. Μια τέτοια ζωή θα έπρεπε να περιέχει μέσα της το δώρο από τη μία, κατά το πρότυπο του ήλιου, και την τυφλή εμπιστοσύνη του φυτού που αφήνεται σε αυτόν. Η Ογκιστίν και το καντήλι μουρμουρίζουν από κοινού: να το πρόσωπο που αγαπά και αγαπιέται.

Όμως έχουμε γεμίσει με κηπουρούς που όταν τα πράγματα δεν τους αρέσουν ξέρουν να δουλεύουν το ψαλίδι. Ο πραγματικός εφιάλτης είναι να ζεις σε ένα κόσμο που δεν μπορείς να πιστέψεις κανέναν, όπου τα πάντα είναι ανταγωνιστικά, που ο πόθος για απλότητα χάνεται κάτω από μια αδιανόητη βοή αυτών που μιλάνε πολύ, αγοράζουν πολύ, προβάλλονται πολύ. Τίποτα δεν επιμένει. Ταξιδεύω. Τα ταξίδια ανακουφίζουν τους ανθρώπους γιατί τους θυμίζουν πως ο κόσμος είναι μεγάλος, και πως κάθε χαμένη ευκαιρία μπορεί να αντικατασταθεί από την αναπάντεχη ευτυχία. Ο κόσμος ακόμα μπορεί κάποια στιγμή να τους δοθεί αβίαστα. Έχω έναν φίλο που ψάχνει γεμάτος αγωνία τις αγάπες, και εγώ του λέω να παραιτηθεί αν θέλει αυτές να τον βρουν. Μαζί μας αρέσει να κοιτάμε τ’ άστρα, γιατί μας θυμίζουν ότι υπάρχουν πολλοί κόσμοι και σε κάθε κόσμο υπάρχει ένας ήλιος που χαρίζεται χωρίς να ζητά. Η πηγή κάθε δέους είναι ένας βαθιά θαμμένος πόθος για μια επιστροφή στη σχέση ήλιου και λουλουδιού. Ίσως απλά να είμαι κουρασμένος πολύ. Στα ταξίδια, μου αρέσει να κοιτάζω τα ηλιόλουστα λουλούδια γιατί θεωρώ ότι η ανθοφορία είναι πιο σημαντική από τις φιλοσοφίες και τα χρώματα με κάνουν καλύτερο άνθρωπο. Τα χωράφια περνούν από το παράθυρο μου γρήγορα καθώς το αμάξι κινείται και τα κρατά μακριά μου.

Καλό καλοκαίρι.

Συζήτηση

Δεν υπάρχουν σχόλια.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρχείο

Αρέσει σε <span>%d</span> bloggers: