//
you're reading...
Αναλύσεις

Με εικόνες, με φωνές ,κόκκινες και μπλέ σημαίες. Μαϊντάν και ουκρανικές πλατείες

q_sakamaki_ukraine_bw106-2

Μα τι συμβαίνει στη Ουκρανία; Επανάσταση;

Τον τελευταίο καιρό στην Ουκρανία και κυρίως στο Κίεβο, οι πλατείες είναι γεμάτες. Γεμάτες από κόσμο που διαδηλώνει, που συγκρούεται με την αστυνομία και που απαιτεί. Όμως ποιος είναι αυτός ο κόσμος και τι ακριβώς ζητάει στις πλατείες; Πριν μπούμε εκεί να ξεκαθαρίσουμε ότι η προσέγγιση μας δεν εστιάζει σε έναν χαρακτηρισμό της εξέγερσης ή των ταραχών ως “δεξιές” ή “αριστερές” όροι μάλλον εξίσου άστοχοι, αλλά στο να εντοπίσει της αιτίες και τα-αναπόφευκτα- αντιφατικά χαρακτηριστικά της. Είναι η αντιφατική και αναπόφευκτη μάλλον- μορφή που παίρνουν τα κινήματα τον καιρό της κρίσης

Στην Ουκρανία η κατάσταση είναι πολύπλοκη όπως και σε κάθε πρώην σοβιετική δημοκρατία. Μεγάλο μέρος της οικονομίας της χώρας συμμετέχει στο οικονομικό κύκλωμα της ρωσικής οικονομίας, και πολλές από τις επενδύσεις είναι ρωσικές. Η χώρα είναι διχασμένη και σε επίπεδα ταυτότητας. Περίπου το 40% του πληθυσμού αυτοπροσδιορίζονται ως ρώσοι και είναι κυρίως ρωσόφωνοι. Δεν προσπαθούμε εδώ να αναλύσουμε τα γεγονότα κάνοντας μια ανάλυση σύγκρουσης ταυτοτήτων. Αλλά οι υλικές πραγματικότητες συγκροτούν και ακόλουθα επηρεάζονται από αυτές τις ταυτότητες. Σε μεγάλο βαθμό οι εθνικές αυτές ιδέες και ταυτότητες συγκροτημένες πάντα ιστορικά, περιπλέκονται αναπόφευκτα και με το ζήτημα του κομμουνισμού-όποιος και αν είναι αυτός. Αυτή είναι μια βασική ιδιαιτερότητα των πρώην σοβιετικών ή σοσιαλιστικών κρατών, και κυρίως στην Ουκρανία.

Στην Ουκρανία και κυρίως στο Κίεβο και λιγότερο στην Οδησσό, ο κόσμος μαζεύεται αρχικά για να διαμαρτυρηθεί για την απόφαση της φιλορωσικής κυβέρνησης να στραφεί προς την οικονομική ένωση που συγκροτεί η Ρωσία με συμμετοχές πρώην σοβιετικών δημοκρατιών. Δεν είναι όμως μόνο αυτό. Το Ουκρανικό χρέος είναι εκτιναγμένο στα ύψη, και η οικονομία της χώρας τα τελευταία χρόνια, βυθισμένη σε μιά χαμηλή ανταγωνιστικότητα πλήττεται από την κρίση. Ο μόνος τρόπος να συνεχίσουν να τρέχουν τα ουκρανικά προϊόντα στην αγορά είναι το φτηνό εργατικό δυναμικό. Στο πλαίσιο αυτό η Ουκρανία τα τελευταία χρόνια διέλυσε κάθε έννοια κοινωνικής παροχής, επιδομάτων κτλ ενώ οι μισθοί πήραν την κατηφόρα σε επίπεδα χαμηλότερα από της Ρωσίας. Μεγάλο μέρος των κατοίκων τρέφει ακόμα την αυταπάτη ότι αυτά είναι ζητήματα πολιτικής-και όχι πολιτικής οικονομίας- και ότι μια πιθανή ένταξη στην ΕΕ θα τους “κάνει Ευρώπη”. Τα εν δυνάμει μεσαία στρώματα-είτε μικροϊδιοκτήτες είτε νέοι φοιτητές που ελπίζουν ότι αξίζουν κάτι καλύτερο από ψίχουλα- της Ουκρανίας ελπίζουν στην ΕΕ ότι θα τους κάνει αυτό που “τους αξίζει”. Φυσικά κανείς δεν λέει το αυτονόητο. Τόσο η ΕΕ όσο και η Ρωσία θέλουν την Ουκρανία όχι για να την κάνουν κάτι άλλο αλλά για αυτό που είναι. Μια χώρα με πολύ χαμηλό επίπεδο ζωής, με πολύ φτηνή εργατική δύναμη, με χαμηλή σύνθεση κεφαλαίου και με ανύπαρκτο συνδικαλισμό και εργατικές ιδέες λόγω ιστορικών αντανακλαστικών. Στην Ουκρανία πάει σε βάθος χρόνου-και σε μεγαλύτερες διαστάσεις-να επαναληφθεί το επιτυχές ευρωπαϊκό πείραμα της Βουλγαρίας.

Ποίοι είναι λοιπόν στους δρόμους; Ο βαθμός ανομοιογένειας ή ομοιογένειας των ουκρανών διαδηλωτών δεν είναι σαφής. Εν αντιθέσει με πολλά κείμενα, τόσο αγγλικά όσο και ρωσικά, που εστιάζουν πολύ στο ζήτημα της συνθηματολογίας ή στο ρόλο που παίζει η φιλοδυτική αντιπολίτευση στις διαδηλώσεις, το ζήτημα είναι να δούμε τις κοινωνικές δυνάμεις πίσω από αυτό. Ο κόσμος κατέβηκε στον δρόμο με κριτήρια αμιγώς πολιτικά. Σκοπός του είναι η αντίθεση ή υποστήριξη[1] της κυβερνητικής πολιτικής πιστεύοντας ότι η μία ή η άλλη πολιτική εξυπηρετεί τα ταξικά του συμφέροντα. Συνεπώς η σύγκρουση αυτή, σαφώς και έχει την ρίζα της στις ταξικές αντιθέσεις της σημερινής Ουκρανίας αλλά δεν είναι καθ’ εαυτή ταξική σύγκρουση αλλά ακόμα και σε επίπεδο δρόμου-όσο βίαιη και αν είναι- διαμεσολαβεί τον εαυτό της με την πολιτική. Ο κόσμος συγκρούεται με την αστυνομία-που προστατεύει την κυβέρνηση του Γιανούκοβιτς ή διαδηλώνει υπέρ του θεωρώντας την πολιτική του τη μόνη που θα τον διασώσει. Μπορεί οι αναλύσεις να δίνουν και παίρνουν για τους “ολιγάρχες” της Ουκρανίας και όντως οι τοπικοί παράγοντες της χώρας έχουν τεράστια εξουσία, αλλά ο Γιανούκοβιτς είναι εκλεγμένος ηγέτης, όπως και ο Πούτιν. Και μπορεί όντως τα φαινόμενα βίας και νοθείας να είναι έντονα στην Ουκρανία κατά τις εκλογές, αλλά δεν μπορούν να ανεβάσουν το ποσοστό κάποιου από το 5% στο 40%. Κοντολογίς κάποιος τους ψηφίζει, γιατί υπάρχει κόσμος που ταυτίζει τα ταξικά του συμφέροντα με την πολιτική τους. Η αστική δημοκρατία, όσο διεφθαρμένη και αν είναι, είτε είναι στην ιδανική μορφή της Σουηδίας είτε στην Ουκρανική εκδοχή της[2], δεν παύει να είναι ο παραμορφωτικός καθρέπτης-και η αφηρημένη πολιτική ένωση- του συνόλου της αστικής κοινωνίας-όχι μόνο των μεγαλοαφεντικών και των ολιγαρχών. Αντιπροσωπεύει τάσεις και αντιθέσεις του συνόλου της αστικής κοινωνίας, μεγαλοαφεντικών, μικροιδιοκτητών, εργατών, ανέργων, αυτοαπασχολούμενων κτλ.

Και στις 2 πλευρές των οδοφραγμάτων υπάρχουν εργάτες, και στις 2 πλευρές των οδοφραγμάτων υπάρχουν επιχειρηματίες. Οι παλαιοί επιχειρηματίες, και οι παλαιοί εργάτες που δουλεύουν στις απαρχαιωμένες σοβιετικές βιομηχανίες τάσσονται-χονδρικά- με την κυβέρνηση. Θεωρούν ότι ο ρωσικός παράγοντας που συντηρεί και είναι ο βασικός πελάτης αυτών των βιομηχανιών είναι η σανίδα αναπαραγωγής τους. Από την άλλη οι νέοι φοιτητές, καθώς και μικρότερης ηλικίας εργαζόμενοι κυρίως στο κέντρο των πόλεων και στο Κίεβο βλέπουν αρνητικά το μέλλον τους ως υποτιμημένοι εργάτες, σε ένα κράτος με μηδαμινές κοινωνικές παροχές. Εκφράζουν αυτήν την αντίθεση τους με έναν διάχυτο και ασαφή φιλοευρωπαϊσμό. Μαζί τους τάσσονται και κάποιοι που βλέπουν το “παλιό σοβιετικό” κεφάλαιο ως εμπόδιο στην δική τους επιχειρηματική-μικρή ή μεγάλη-οικονομική δραστηριότητα. Ούτε αυτοί θέλουν να ζήσουν ως υποτιμημένοι, και επιλέγουν τον δρόμο της Ευρώπης που πιστεύουν ότι θα τους δώσει προβάδισμα στον ανταγωνισμό.

Με τα παραπάνω δεδομένα περιπλέκονται και ιστορικά καλλιεργημένα κοινωνικά αντανακλαστικά, Ο φιλορωσιμός εκλαμβάνεται ως φιλοκομμουνισμός[3] και συνεπώς η ταύτιση μέρους των διαδηλωτών με τον αντιρωσικό ουκρανικό εθνικισμό δεν απέχει πολύ. Εικόνες της Παναγίας, φασίστες, λίγοι ριζοσπάστες, και ένα ασαφές δημοκρατικό πλήθος, που κρατάει σημαίες της ΕΕ συνυπάρχουν με έναν αντιφατικό τρόπο. Συνυπάρχουν όπως συνυπήρχαν και πριν στα πλαίσια μιας δημοκρατικότητας, μόνο που τώρα αυτή γίνεται οριζόντια. Η πλατείες του Κιέβου μοιάζουν πολύ με αυτές της Ισπανίας και της Ελλάδας,μοιάζουν ακόμα περισσότερο με τη γέφυρα Ορλόβ της Σόφιας. Το πλήθος της Ουκρανίας έχει αιτήματα για τη διαφθορά, για διεφθαρμένους επιχειρηματίες, για περισσότερη δημοκρατία, για παραίτηση της κυβέρνησης, κάποια πιο ριζοσπαστικά κομμάτια, κυρίως οι φοιτητές τοποθετούνται εναντίων όλων των κομμάτων, σε έναν γνώριμο-σε εμάς- αμεσοδημοκρατικό αντικομματισμό. Αυτό είναι το πιο ριζοσπαστικό αλλά ταυτόχρονα πιο αντιφατικό αίτημα του Κιέβου. Είναι αντιφατικό κυρίως γιατί ενώ απορρίπτει όλα τα κόμματα στα πλαίσια του ριζοσπαστισμού του, ταυτόχρονα παραμένει πιστό σε μια “πολιτική” θέση, αντιπολιτευόμενο από τον δρόμο, το σύνολο της πολιτικής σκηνής, εγκαλεί το κράτος(ή μάλλον όποιον είναι στο τιμόνι του κράτους) ότι είναι ανίκανο να πραγματώσει τις ανάγκες τους, δημιουργώντας έτσι τις προϋποθέσεις για τη συγκρότηση από τους δρόμους ενός νέου πολιτικού φορέα που “επιτέλους θα ακούει τις πλατείες”. Η φυγή από αυτή την αντίφαση μπορεί να γίνει ή με την συγκρότηση όντως ενός νέου πολιτικού φορέα ή με την ενίσχυση μιας-πάντα εφήμερης- αμεσοδημοκρατίας, η οποία θα τοποθετήσει το ζήτημα συνολικά στο κράτος, αλλά θα αφήσει της σχέσεις μεταξύ των διαδηλωτών μάλλον ανέπαφες σε μεγάλο βαθμό. Με λίγα λόγια φέρει τις αντιφάσεις που φέρουν όλες οι “πλατείες”.

Οι εξεγέρσεις της νέας εποχής είναι οι εξεγέρσεις που ζητούν το όνειρο της μεσαίας τάξης μέσα στα πλαίσια μια δημοκρατίας. Η μη πραγμάτωση αυτού του ονείρου λόγω των αναγκαιοτήτων της συσσώρευσης, τους δημιουργεί και την εικόνα απουσίας δημοκρατικότητας. Όμως αυτό συμβαίνει ακριβώς γιατί υπάρχει δημοκρατία να διαμεσολαβήσει και να παραμορφώσει της ταξικές αντιθέσεις, σε τέτοιο βαθμό που να τις μετουσιώνει σε πολιτικές. Η Ουκρανία είναι στον μακρύ κατάλογο των ταραχών.

[1] Στην Ουκρανία αν και δεν προβάλλονται από τα φιλοδυτικά ΜΜΕ γίνονται και πορείες υποστήριξης της κυβέρνησης.

[2] Παρόλες τις φήμες η ίδια η ΕΕ με το διεθνές της παρατηρητήριο εκλογών στην Ουκρανία δήλωσε ότι η εκλογές που κέρδισε ο Γιανούκοβιτς ήταν στα “ευρωπαϊκά” στάνταρ και δεν έγινε νοθεία.

[3] Δεν είναι τυχαίο ότι τις πρώτες μέρες σε μια προσπάθεια οι διαδηλωτές να εκφράσουν την αντίθεση τους στον φιλορωσισμό, έριξαν ένα άγαμα του Λένιν.

 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρχείο

Αρέσει σε %d bloggers: